Un aperçu du parler de Plounévez-Moëdec à travers un idiolecte : celui du conteur Maurice Prigent.

Maurice Prigent – An den : http://real.antourtan.org:8080/ramgen/radio/rkb/maurice-prigent.rm

Maurice Prigent – Le Léguer : http://real.antourtan.org:8080/ramgen/radio/rkb/prigent.rm

(N.B. : si le lien ne fonctionne pas, c'est que le serveur est saturé, réessayer ultérieurement).

Super bretonnant. Je trouve bizarre qu'il utilise toujours "digant" au lieu de "gant" cependant. Est-ce un truc idiosyncrasique (idiolectal), que lui seul utilise, ou est-ce une caractéristique de son parler ?

N'ayant pas étudié ce parler, je ne peux te répondre. Mais je me pose la question depuis un moment déjà. Si j'ai le temps, lors de mon prochain séjour en Trégor, j'irai enquêter du côté de Plounévez-Moëdec.

Transcription du premier fichier :

- Bon Maurice, te zo krog da gonta^{ñ e}-barzh beilhadego^ù Bro-Dreger bremañ.

- Goullet a oa bet diganiñ euh mont da gonta^ñ, da… da Tregromm (Tregrom) digan^t… ^ewit ober o (ur) veilhadeg dastum. Hage ‘m ^boa joñjet (soñjet), pugur ma… a an^ave^zen kalz a dud eno ha ^ne oan ket kat (kap) da refuz’ ^an^ezhe. Hage... an noz-se goude ha ‘m ^boa gwel^et penaos a oa moaien da ve^za^{ñ e}-mesk an dud ha da gonta^ñ kalz a dreo^ù d^ezhe : kontadenno^ù, kanaouenn ha tout…Hag a oa tud deus Montroulez, deus Lannuon, de^us Kawan (Cavan), de^us Landreger hage me oa deus… deus Plounewe^z ha me oa aet en amezeg kentoc’h ‘wit en konter kwa. Hage ^a-benn a^r fin a oan be^t lakaet war al listenn i^ve^z da gonta^ñ kaojo^ù (kaozioù). Hage me ‘joñj diñ a zo moaien da zigas kalz a re yaouank c’hoazh dont da chilou (selaou) kontadenno^ù a gonte gwechall a^r re gozh de^omp ^e korn ar chiminal a-raok ^ma aemp da gousket ^e-bar^zh a^r c’holc’had pell ma ke^rez.
Hage ze (se) a zo moaien da wellaat c’hoazh, a joñj diñ (soñj), pezh a zo be^t graet ^e-bar^zh Tregromm, pezh a ve^z graet ^e lec’h all.

A suivre...

Comment, selon vous, il serait bon de transcrire ce hage, hag-e.. hag euh... ?

Sinon, ma transcription est perfectible. N'hésitez pas à rectifier si nécessaire. Vos remarques et suggestions sont les bienvenues.

"- A^r c’hontadenno^ù pa vi^zon^t (vezont) disket a ve^z staget warne i^ve^z.
- Moaien a zo da stagañ warne, moaien a zo da... da zistagañ warne i^ve^z.
- Ha da astenn ^an^ezhe.
- Ha da astenn ^an^ezhe. Ha ?… digan^t on (an) amzer ^ewel (evel) a ra hirie (hiziv). Hem^añ a zo on amzer diskempenn hage on amzer da gonta^ñ kaojo^ù digan^t an dud ^e plas chom ^er-maez da ve^za^ñ gleb ^hom (hor) chouk.
- Dre benaos oas ‘n on gad (en em ga(v)out) da zeskiñ kontadenno^ù ?
- Heu…^abaoe ’h on bihan deja a blije diñ komz en brezhoneg digan^t an dud. Hage pe (pa) vi^zan (vezan) a (o) pourmen digan^t tud Plounewe^z, hage pe (pa) resevom^p an dud all deus lec’h all i^ve^z a gontan ordin kontadenno^ù d^ezhe, kontadenno^ù met un istor i^ve^z, un istor gwechall. Penaos a oa be^t graet a^r girjer (girzhier) ? ^ab^alam^{our da} bara oan^t... oa be^t graet a^r girjer (girzhier), a^r pezh.. pezh a vout... a voute ^e-ba^rzh a^r parkeier. Gwechall ma ke^ret…’h an da gonta^ñ un istor vihan de^oc’h."

boutañ = bountañ.
On attendrait pa resevon (mais j'entends : pé résévõm ?)

"Or (ur) merer pe (pa) 'h ae da.. da feurmiñ douar digan^t oun (un) aotro^u a zelle ordin dig-eñ (hag-eñ) ‘voute koad-kilwe^z (kelvez) wa^{r a}r girjer (girzhier). Hage n'eo ke^t ‘met sewel (sevel) reper (< repaire ?), ma ke^ret, ma voute koad-kilwe^z (kelvez) wa^{r a}r girjer (girzhier) ze ‘lâre deeñ (dezhañ) penaos a oa moaien da labourat douar ha penaos ^e-ba^rzh a^r prajeier a viche (veze) moaien de^zhañ da dro^c’ha^ñ yeot ha d’ober voenn (foenn). Kar ‘peut ket ‘me^t zellet war a^r Mene^z Bre na vout ket koad-kilwe^z (kelvez) hage n’eus ket moaien da gad (da ga(v)out) mann abet (ebet). Met an istorio^ù-ze ma ^ne ve^zon^t ke^t hatkontet (adkontet) an de^{iz a} hirie da^’r vugale ha ma ^ne ve^zon^t ket disket d^ezhe i^ve^{z e-}ba^rzh a^r skolio^ù-ze toud a^r reñz (< ar re-nes ?) a goue^zho ^e-bar^zh voñs (foñs) a^r puñs hag a von^t (vefont) ankoueet (ankouaet) o^r wech ^ewit tout kwa."

'peut = ho peus.

"- Ya.. a vo taolet penn ar puñs war ^c’horre.
- Ha goud^e 'vo taolet penn a^r puñs war ^c’horre ^ewel lâr Jean-Pierre.
- Euh... deus an doareo^ù an dud pe (pa) 'h aent ta.. da renab^liñ gwechall ^e-ba^{rzh a}r parko^ù a zelle mat ka^r pa.. diloj^{añ a} rae an dud, bale ^a raen^t wa^{r a}r vro, euh ^e-kichen bremañ ‘ve^z ke^t balee^t kalz ken.
- Gwechall a valee kalz a dud ; peut ke^t 'met zellet memes o^r peizan^t pe (pa) ’h ae da vala^ñ greun d’ur vilin ordin digan^t ... o^r gazeg, ou^r (ur) ^c’harr hag a zigase ur mous bihan digantañ i^ve^z kar an heñcho^ù oa ken don ken a oa ket kat (kap) daou garr da ‘n on groaje (en em groaziañ) hag a viche kaset ^{an hi}ni bihan da draoù (draoñ) a^r c’hra, ha pe (pa) vije (veze) a^rri (erru) ba an traoù (en traoñ)... a huche war i (e) dad, gall^out a rez diskenn n’eus den ebet, ha goude ??? a viche (veze) kaset ^an ^hini bihan war i (e) dreid da koec’h (ouzh krec’h) hag a huche ^c’hoazh war i (e) dad, gall^out a rez krapat ma zad n’eus den ebet."

??? j'entends quelque chose comme : goude 'r valènn (ou : 'r valeun ?) (> ar *valaenn 'l'action de moudre' mais je ne sais si ce mot a été collecté sous cette forme)

"- Ya, ’h an^ave^{ze a}n dud o gwinojenno^ù, an arroudenno^ù, an douareo^ù, a^r parkoù, a^l lannio^ù.

- An dud a an.. anave^ze lec’h 'oan^t a (o) chom muioc’h ^ewid (evit) a re^on^t en de^iz hirie (hiziv). En de^iz hirie a ve^zon^t galoupe^t toud digan^t a^r wetur, an trakteur. Hage bremañ ^ne ve^z ke^t zellet deuz a^r girje^r (girzhier) ken. Gwechall ‘viche (e veze) hade^t lann wa^{r a}r girje^r (gizhier), a viche (e veze) leusket a^r c’hoad da vouta^ñ. Bremañ a ve^z drailhet kalz a dreo^ù ma^rteze oun (un) tamm bihan re ; hage…^ab^alam^our da ze ‘ve^z muioc’h a boan a (o) prezerv kalite ^an dour, kalite ^an douar, kalite a^r c’hoad ^ewid ob.. ^ewid ober tan, pu^gur (peogwir) gwechall an daou nerzh a oa, ^an daou.. an div form nerzh a oa, ^ne oa ked ^nemed an dour hag a^r c’hoad."

gwenodenn, gwenojenn (f.) sentier.
arroudenn (f) passage.
girzhier pl. de garzh 'haie'.

"- A^{r c’}hoad d’ober tan.

- A^r c’hoad d’ober tan.

- D’an dud da ‘n om dommañ.

- Da ya… 'blam 'blam d^ezhe da domma^ñ ha da ... da boac’ha^ñ boued. Hage an dour oa da...da drei^ñ a^r milino^ù da vala^ñ. Be^z oa milino^ù da droc’ha^ñ koad, milino^ù da va... d’ober bleud, milino^ù da... da gon... da gonkasiñ, milino^ù da... da zorna^ñ oa i^ve^z.

- Da vicher neuze Maurice a-n eus lak^aet ^ac’han^out da gad o^r bern contact gan^{t an} dud.

- Ma vicher-me zo bet ordin o^r vicher contact on tamm bihan. Partie^t oan yaouank deuz e^r (ar) gêr hag a oan aet da vortolod (< martolod). Hag am eus graet kajeman^t toud e... toud e^r (ar) bed ; donc ‘m eus be^t gwel^et hag an^ave^zet kalz a dud. Met goude oan aet da... da fakteur hag am eus finiset fakteur ^e-bar^zh Benac’h."

On attendrait : ma micher-me.
La préposition "da" est souvent prononcée dë.
poac'hañ = poazhañ = cuire.
Benac'h = Belle-Isle-en-Terre

"Hage a oan ’h ober oun droied (un droiad) ^e-ba^rzh.. ^e-bar^zh Plounewe^z. On.. oun dro pewar (pevar)... dek ha pewar-ugen^t kilomet^r bemde^z en gwetur. Hage mo^d-se am eus an^ave^ze^t kalz a dud hage brasa^ñ plijadur a rae diganiñ eo pe (pa) mije (‘m eze) amzer, ober or gontadenn digante bemde^z, hage a c’houlles digante pen.. euh penaos a viche an treo^ù an de^iz hirie, penaos a vichen^t (vezent) gwechall, hage para (petra) zo cheñchet ^e-bar^zh bewaj ha ^e-bar^zh ar motcho^ù i^ve^z da vewa^ñ (vevañ) kwa.

- ‘feus ('c'h eus, 'teus...) klewet o^r bern treo^ù (traoù)."

- Klewet (klevet) ha surtout disket hage pezh... pezh a ve^z disket normalaman^t a ve^zer sañset de^rc’hen (delc’her) joñj (soñj) de^zhe. Ha^{g a}b^alam^our da ze an de^iz hirie a blij diñ hadkonta^{ñ a}n^ezhe. Euh treo^ù euh.. ???, hage euh ‘h e^o ret, ma ke^rez, hadlaka^{at a}n^ezhe ^e-bar^zh penn a^r re yaouank ^ab^alam^our da ze.. ^ab^alam^our d^ezhe da de^rc’hen joñj (soñj), mim^p a ve^z ordin a (o) konta^ñ ??? me (ma) zud kozh, gwechall, gwechall-gozh, daoust hag-eñ a^r re yaouank, an de^iz hirie, a^r re a zo ^e-bar^zh ar skolio^ù, a vo kat (kap) da lâret ^a-benn hanter kant ^vl^oa^z amañ hom zud kozh, gwechall, gwechall-gozh.

Euh treoù euh.. ??? peut-être pour la deuxième partie de la phrase .... de(u)z (h)om zerouar (h)o(m)-mim(p) (je dis bien pt ê ?)

"- A^r vugale brema^ñ, goude ^ma ve^zon^{t e}-ba^{rzh e}-ba^{rzh ar} c’hampagne a... a chom da zell^et deu^s an télévision.

- Ya, euh chom a re^on^t da ze^llet…ya…^ab^alam^our an diskadurezh n’e^o ket memes mod, n’eo ket war memes form ^ewel gwechall. Med gwel^ed a ran kalz a re yaouank pe (pa) ve^zon^t a pourmen diganin, interes ^an^ezhe memes tra, pezh a zo war a^r c’hampagne, ha pezh a vo ret del^c’hen (delc’her) da zivenn memes tra ^ab^alam^our d^ezhe da gad oun natur vad euh ^ewite, ha ^ewit o bugale vihan a vo da zon^t war-lerc’h goude kwa.

- Gwechall, ^evel 'oas ^o lâ^ret , na oa ked aezet dastum, n’oa ket mann ^ebet da enrolli^{ñ a}n^ezhe, ^ne vichen^t (vezent) ke^t filmet ; brem^añ e^o aezetoc’h ?

- Ya, brema^ñ e^c’h e^o aezeoc’h dastum ; met ‘peut ke^{t ne}met zellet ; gwechall a ouie muioc’h tud.. an dud a kontadenno^ù memes tra ^ewit a ouien^{t an} de^iz hirie, ka^r pe (pa) viche (veze)... pe viche aze^zet a^r vamm-gozh war he chipit-holen (chipot-holen) ^e-bar^zh korn a^r chiminel (siminal), me ^a lâr de^oc’h, a oa kat da gonta^ñ kaojo^ù de^oc’h, a^r goañv deus talek eizh eur beke^t (betek) hanternoz. Hag a viche (veze) lak^aet, graet un tamm tan ^e-ba^rzh an oaled, a^r reñz (ar re-se) viche (veze) tomm d^ezhe, hag a^r vugale ^a chilaoue (selaoue) ^e-pad tri ^c’hard eur pe un eur a-raok mon^t da gousket me^t goude a^r re gozh a za^lc’he da chom da gonta^ñ kaojo^ù (kaozioù) diwar-benn a^l lutuned, an diaouled ha korriganed, vorzh pat^ra (petra) représentation a oa, ha diwar a^r c’hampagne, ha ze ^a rae brasa^ñ plijadur d’an dud pe (pa) 'n om welen^{t e}tre^ze, Yann a ziskono oun d^ra mennaket (un dra bennak) ordin i^ve^z (?).

- Ya... A^ze on (un) ton neuze gan^t Glennmor neuze, unan (?) ^en ^deus be^t spontet kalz a dud i^ve^z"

(?) = le mot qui précède est une transcription incertaine.
a ziskono = a zesko, a ziskouezo (?)

Dans la zone où j'enquête pour ar re-seoù, j'entends a(r) zeo(ù)...

"Ar pluriel, ar re-se ceux ou celle-là (sic) (& ar re-he), localement [a'res] (Ph < ar re-nes pense-t-on parfois)."
Grammaire du breton contemporain - F. Favereau - Skol Vreizh - p.118

lire : celles-là.

Peut-être à partir d'ar re-nes (mais c'est qui "on" dans "pense-t-on"?), mais quand j'entends cette forme, je trouve que ça a exactement le même sens que ar re-se. Jusqu'ici je croyais à l'influence de hennezh prononcé /héñ:s/!